Granice legalności gminnego programu opieki nad zwierzętami bezdomnymi

Granice legalności programu opieki nad zwierzętami bezdomnymi

Komentarz do rozstrzygnięcia nadzorczego Wojewody PODKARPACKIEGO z dnia 16 lutego 2026 r. (sygn. P-II.4131.2.5.26)

Rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Podkarpackiego z dnia 16 lutego 2026 r. (sygn. P-II.4131.2.5.26) dotyczy jednego z najczęściej pojawiających się w praktyce samorządowej problemów związanych z przygotowywaniem programów opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt.

Organ nadzoru stwierdził nieważność fragmentu uchwały rady gminy w części odnoszącej się do postanowień programu, które wykraczały poza zakres ustawowego upoważnienia określonego w art. 11a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt.

1. Granice kompetencji rady gminy

Program opieki nad zwierzętami bezdomnymi jest aktem prawa miejscowego, który musi być uchwalany w granicach delegacji ustawowej.

Art. 11a ustawy o ochronie zwierząt wskazuje w sposób szczegółowy elementy, jakie powinny znaleźć się w programie. Do katalogu tych elementów należą między innymi:

zapewnienie miejsca w schronisku dla zwierząt bezdomnych,
opieka nad kotami wolno żyjącymi,
odławianie bezdomnych zwierząt,
sterylizacja lub kastracja zwierząt w schroniskach,
poszukiwanie właścicieli dla zwierząt,
usypianie ślepych miotów,
wskazanie gospodarstwa rolnego dla zwierząt gospodarskich,
zapewnienie całodobowej opieki weterynaryjnej w zdarzeniach drogowych.

W analizowanym rozstrzygnięciu nadzorczym organ nadzoru wskazał, że rada gminy wprowadziła do programu regulacje odnoszące się również do zwierząt odebranych właścicielom w trybie interwencyjnym, co zostało uznane za wyjście poza zakres delegacji ustawowej.

2. Zwierzę bezdomne a zwierzę odebrane właścicielowi

Istotnym elementem argumentacji organu nadzoru było rozróżnienie dwóch kategorii zwierząt:

zwierząt bezdomnych, których właściciel nie jest znany lub które zostały porzucone,
zwierząt odebranych właścicielowi w trybie interwencyjnym na podstawie przepisów ustawy o ochronie zwierząt.

Program, o którym mowa w art. 11a ustawy o ochronie zwierząt, dotyczy wyłącznie zwierząt bezdomnych oraz działań zapobiegających ich bezdomności. Nie obejmuje natomiast regulacji odnoszących się do zwierząt odebranych właścicielowi w wyniku naruszenia przepisów o ochronie zwierząt.

Zagadnienie to jest regulowane w innych przepisach ustawy o ochronie zwierząt, które określają tryb czasowego odebrania zwierzęcia właścicielowi.

3. Zasada legalizmu w działalności prawotwórczej gmin

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia nadzorczego Wojewoda wskazał na znaczenie zasady legalizmu wynikającej z art. 7 Konstytucji RP, zgodnie z którą organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa.

Oznacza to, że rada gminy nie może:

rozszerzać zakresu regulacji aktu prawa miejscowego poza delegację ustawową,
regulować zagadnień nieobjętych ustawowym upoważnieniem,
wprowadzać dodatkowych kategorii zadań lub obowiązków.

Przekroczenie zakresu delegacji ustawowej stanowi istotne naruszenie prawa, które może prowadzić do stwierdzenia nieważności uchwały w całości lub w części.

4. Znaczenie rozstrzygnięcia dla praktyki samorządowej

Rozstrzygnięcie nadzorcze z dnia 16 lutego 2026 r. (sygn. P-II.4131.2.5.26) ma istotne znaczenie dla praktyki przygotowywania programów opieki nad zwierzętami bezdomnymi.

W wielu gminach pojawia się tendencja do rozszerzania programów o kwestie związane z:

interwencyjnym odbieraniem zwierząt właścicielom,
finansowaniem opieki nad zwierzętami odebranymi,
dodatkowymi mechanizmami interwencji.

Jak wynika z omawianego rozstrzygnięcia, regulacje tego rodzaju nie powinny być wprowadzane w ramach programu opieki nad zwierzętami bezdomnymi, ponieważ wykraczają poza zakres delegacji ustawowej.

5. Wnioski

Komentowane rozstrzygnięcie potwierdza, że program opieki nad zwierzętami bezdomnymi jest aktem prawa miejscowego o ściśle określonym zakresie regulacji.

Dla praktyki samorządowej oznacza to konieczność:

ścisłego stosowania katalogu elementów programu określonych w art. 11a ustawy o ochronie zwierząt,
unikania regulowania w programie kwestii dotyczących zwierząt odebranych właścicielom,
zachowania precyzyjnego rozróżnienia pomiędzy bezdomnością zwierząt a działaniami interwencyjnymi wynikającymi z naruszenia przepisów ustawy.

Rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Podkarpackiego z dnia 16 lutego 2026 r. (sygn. P-II.4131.2.5.26) wpisuje się w utrwaloną linię nadzorczą i przypomina,
że akty prawa miejscowego muszą być stanowione w ścisłych granicach delegacji ustawowej.